Οσίου Γέροντος Ιουστίνου Πόποβιτς (+1979)
Γιατί δεν κλήθηκαν όλοι οι Μαθητές
Ο Ιησούς πήρε τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, τον αδελφό του, και τους οδήγησε σε όρος υψηλό μόνους τους, και μεταμορφώθηκε έμπροσθέν τους (Ματθ. 17:1-2).
– Γιατί όμως ο Σωτήρας Χριστός, θέλοντας να δείξει εν μέρει στους μαθητές Του τη δόξα της Θεότητάς Του πριν από το εκούσιο πάθος και τον θάνατό Του, δεν πήρε όλους τους μαθητές στο όρος Θαβώρ;
Επειδή ανάμεσά τους ήταν και ο Ιούδας, ανάξιος γι΄ αυτό το θείο όραμα. Έτσι σκέφτεται ο Άγιος Θεοφύλακτος: «Ο Κύριος Ιησούς Χριστός δεν πήρε μαζί Του τους δώδεκα μαθητές, επειδή ο Ιούδας ήταν ανάξιος να δει τη μεταμόρφωση του Χριστού με τα προδοτικά του μάτια». Ο Άγιος Δαμασκηνός ψάλλει επίσης όμορφα: «Ασεβείς ουκ όψονται την δόξαν Σου, Χριστέ ο Θεός».
Αλλά ήταν αδύνατο να αφήσουν τον ανάξιο Ιούδα στους πρόποδες του όρους και να λάβουν τους άλλους άξιους αποστόλους στο όρος; Φυσικά, αυτό ήταν απολύτως δυνατό για τον Κύριο: αλλά ο Κύριός μας, μακρόθυμος και καλύπτοντας τις αμαρτίες όλων των ανθρώπων, δεν ήθελε να καταγγείλει την αναξιότητα του Ιούδα, ούτε να του δώσει αφορμή για μεγαλύτερο κακό, όπως λέγεται στην Αγία Γραφή: «Μην ελέγχεις τους κακοποιούς, για να μην σε μισήσουν» (Παροιμ. 9:8).
Διότι αν ο Κύριος είχε πάρει όλους τους άλλους μαζί Του και είχε αφήσει μόνο τον Ιούδα, τότε ο Ιούδας θα ήταν γεμάτος θυμό και μίσος όχι μόνο προς τον Κύριο αλλά και προς όλους τους αποστόλους, και θα μπορούσε να έχει κάποια δικαιολογία για την ύπουλη κακία του και να πει: γι’ αυτό πρόδωσα τον Ιησού επειδή με περιφρόνησε. Ο μακάριος Θεοφύλακτος έχει την εξής άποψη: «Αν ο Χριστός είχε αφήσει μόνο τον Ιούδα κάτω από το βουνό, και είχε πάρει μαζί Του τους υπόλοιπους, τότε κάποιοι θα μπορούσαν να πουν ότι αυτό ακριβώς πλήγωσε την καρδιά του Ιούδα και τον ώθησε να προδώσει τον Κύριό του».
Δεν ζήλευε ο Ιούδας τους τρεις αποστόλους, που είχαν ανέβει στο βουνό; Δεν ζήλευε, επειδή γνώριζε ότι είχαν πάει σε ολονύχτια προσευχή, όπως γράφει ο άγιος ευαγγελιστής Λουκάς: Πήρε τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο και ανέβηκε στο βουνό για να προσευχηθεί στον Θεό (Λουκ. 9:28). Αλλά ο Ιούδας ήταν ράθυμος και ήθελε να κοιμηθεί όλη τη νύχτα κάτω από το βουνό και να ξεκουραστεί· διότι οι ράθυμοι και οι νυσταλέοι δεν ενδιαφέρονται για τα κατορθώματα της πίστης.
Ο αριθμός των Μαρτύρων και η αξία του Δικαίου
Και γιατί ο Κύριος δεν πήρε μαζί του περισσότερους από τρεις μαθητές στο όρος;
Για να εκπληρωθεί αυτό που λέγεται στο Δευτερονόμιο: «Εκ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων θα βεβαιωθεί κάθε πράγμα» (Δευτ. 19:15).
Παίρνοντας μαζί του τους τρεις αποστόλους, ο Κύριος Χριστός ήθελε να πάρει δύο ακόμη προφήτες, τον Μωυσή και τον Ηλία, για να μαρτυρήσουν σε ζωντανούς και νεκρούς ότι αυτός ήταν ο Υιός του Θεού, που στάλθηκε από τον Θεό Πατέρα για τη σωτηρία του κόσμου όπως αποκαλύφθηκε με φωνή από τον ουρανό.
Αλλά γιατί είναι παρόντες τρεις απόστολοι, ενώ δύο άνθρωποι είναι αρκετοί για μαρτυρία – όπως και δύο προφήτες; Ο Μωυσής κλήθηκε από τους νεκρούς, για να μαρτυρήσει στους νεκρούς, που κρατούνταν στην κόλαση, για την έλευση του Χριστού στον κόσμο· ο Ηλίας, για να πει στον Ενώχ στον παράδεισο· και οι τρεις απόστολοι – για να κηρύξουν σε όλους τους κάτω από τον ουρανό τη δόξα του Χριστού, που φάνηκε στη Μεταμόρφωση, λέγοντας: «Είδαμε τη δόξα του, δόξα ως του Μονογενούς του Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια» (Ιωάν. 1:14). Και πάλι: Δεν ακολουθήσαμε περίτεχνους μύθους, όταν σας γνωστοποιήσαμε τη δύναμη και την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αλλά γίναμε αυτόπτες μάρτυρες της μεγαλειότητάς του. Διότι έλαβε από τον Θεό Πατέρα τιμή και δόξα, όταν ήρθε σε αυτόν τέτοια φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Και αυτή τη φωνή ακούσαμε από τον ουρανό, όταν ήμασταν μαζί του στο άγιο όρος (Β’ Πέτρ. 1:16-18).
Για τον Κύριο, ο οποίος στη μεταμόρφωσή Του στο Θαβώρ έγινε αντικείμενο ευσεβούς θαυμασμού για αγγέλους και ανθρώπους, ήταν αρκετοί μόνο τρεις άνθρωποι που ζούσαν στη γη για να δουν τη δόξα Του και να είναι μάρτυρες αυτής: γιατί αυτοί οι τρεις απόστολοι ήταν στα μάτια Του πιο πολύτιμοι από όλα τα έθνη και τις φυλές.
Ότι ένας δίκαιος άνθρωπος έχει ασύγκριτα μεγαλύτερη αξία ενώπιον του Θεού από ένα αναρίθμητο πλήθος αμαρτωλών, αυτό ο ίδιος ο Κύριος το έδειξε ξεκάθαρα στην Παλαιά Διαθήκη: γιατί, θέλοντας να τρομάξει τον Αιγύπτιο Φαραώ με τη δύναμή Του, διέταξε τον Μωυσή να πάει στον Φαραώ και να πει ότι ο Θεός τριών ανθρώπων τον είχε στείλει σε αυτόν: ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ.
Αλλά πώς θα μπορούσε ο Φαραώ, ο βασιλιάς τόσων πολλών πόλεων και ενός τόσο μεγάλου έθνους, να φοβάται τον Θεό που δηλώνει ότι ο Κύριος είναι με τρεις μόνον ανθρώπους; Και δεν ήταν ντροπή να δηλώνει ενώπιον του βασιλιά μιας τόσο μεγάλης χώρας ότι Αυτός που στέλνει τον Μωυσή κυβερνά μόνο τρεις ανθρώπους; Δεν ήταν πιο ταιριαστό ο Μωυσής, για να τρομάξει την σκληρυμένη καρδιά του Φαραώ, να δηλώσει ότι τον έστειλε ο Θεός, που βασιλεύει σε όλες τις χώρες κάτω από τον ουρανό, που κυβερνά όλα τα βασίλεια του σύμπαντος;
Ωστόσο, ο Κύριος δεν ήθελε να ενεργήσει με αυτό τον τρόπο, αλλά ήθελε να δοξάσει τον εαυτό Του ενώπιον του Φαραώ ως Κύριο μόνο τριών από τους υπηρέτες Του. Γιατί; Αναμφίβολα επειδή αυτοί οι τρεις, ευαρεστώντας τον Θεό και φροντίζοντας μόνο για τα ουράνια αγαθά, έγιναν πιο πολύτιμοι στα μάτια του Θεού από όλα τα βασίλεια και τις φυλές της γης. Γι’ αυτό, λέει ο απόστολος, ο Θεός δεν ντρέπεται να αποκαλείται Θεός τους (Εβρ. 11:16). Σαν να έλεγε: Γιατί, Φαραώ, υπερηφανεύεσαι για το μεγαλείο της βασιλείας σου και το πλήθος των πόλεων και των λαών που υποτάσσονται σε εσένα; Έχω τρεις τέτοιους υπηρέτες, με κανέναν από τους οποίους δεν μπορεί να συγκριθεί το βασίλειό σου: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, και δεν ντρέπομαι γι’ αυτό. – Αυτό λέει και ο Άγιος Χρυσόστομος, αναλογιζόμενος: «Ο Θεός του σύμπαντος δεν ντρέπεται να αποκαλεί τον εαυτόν του Θεό τριών ανθρώπων· και δικαίως, διότι οι άγιοι υπερέχουν όλων στην αξία τους· Καλύτερος είναι αυτός που κάνει το θέλημα του Θεού παρά μύριοι άνομοι». Οι τρεις απόστολοι οδηγήθηκαν στο όρος Θαβώρ για να δουν τη δόξα του Θεού, αφού ολόκληρος ο κόσμος δεν ήταν άξιος γι’ αυτούς (Εβρ. 11:38).
Ο συμβολισμός των τριών Αποστόλων (Πέτρου, Ιακώβου, Ιωάννη)
Γιατί ο Κύριος δεν πήρε μαζί Του κάποιους άλλους αποστόλους, αλλά ακριβώς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη;
Ο Άγιος Χρυσόστομος και άλλοι Πατέρες της Εκκλησίας δίνουν μια επαρκή απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Αλλά εμείς, έχοντας κατά νου τις τρεις αρετές που είναι απαραίτητες για τη σωτηρία: πίστη, ελπίδα και αγάπη, θα πούμε: ο Κύριος πήρε μαζί Του αυτούς τους τρεις αποστόλους επειδή οι τρεις αρετές που αναφέρθηκαν φανερώθηκαν σε αυτούς από την αρχή.
- Στον Πέτρο η πίστη: επειδή ήταν ο πρώτος που ομολόγησε ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του ζώντος Θεού (Ματθ. 16:16), και τότε ο ίδιος ο Κύριος του είπε: Δεήθηκα για σένα να μη σε εγκαταλείψει η πίστη σου (Λουκ. 22:32).
- Στον Ιάκωβο η ελπίδα: επειδή ήταν ο πρώτος από τους δώδεκα αποστόλους που έσκυψε το κεφάλι του κάτω από τη μάχαιρα για την ελπίδα του Ισραήλ.
- Στον Ιωάννη η αγάπη: γιατί ήταν ο πρώτος στην αγάπη του Χριστού, και ονομάστηκε γιος της Υπεραγίας Παρθένου Θεοτόκου (Ιωάν. 19:26-27).
Για τον λόγο αυτό, αργότερα αυτοί οι τρεις άγιοι απόστολοι ονομάστηκαν στύλοι από τον άγιο απόστολο Παύλο (Γαλ. 2:9). Και ο Άγιος Χρυσόστομος πρόσθεσε το εξής προς επαίνο αυτών των τριών αποστόλων: «Μεγάλοι και θαυμαστοί στύλοι, τους οποίους πάντες δοξάζουν· διότι αυτοί πρώτοι ίδρυσαν την πρώτη Εκκλησία με πίστη, ελπίδα και αγάπη».
Επιπλέον, αυτοί οι τρεις απόστολοι αντιπροσώπευαν τρεις τάξεις των πιο εξαιρετικών ευαρέστων του Θεού, οι οποίοι είναι πιο άξιοι από άλλους να δουν τον Χριστό στην ουράνια δόξα Του: την τάξη των εραστών του Θεού, την τάξη των μαρτύρων και την τάξη των παρθένων.
- Ο άγιος απόστολος Πέτρος αντιπροσώπευε τους εραστές του Θεού: γιατί, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αγίου Χρυσοστόμου, αγαπούσε τον Χριστό πιο ένθερμα από τους άλλους. Και στο βαθμό που κάποιος αγαπάει τον Χριστό στην εγκόσμια ζωή, σε αυτό τον βαθμό θα αγαπηθεί από τον Χριστό στην αιώνια ζωή και θα χαρεί να δει το πρόσωπό Του, όπως είπε ο ίδιος: Αγαπώ όσους με αγαπούν (Παροιμίες 8:17). Και πάλι: Όποιος με αγαπάει, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου· και εγώ θα τον αγαπήσω, και θα φανερωθώ σε αυτόν (Ιωάν. 14:21).
- Ο Άγιος Ιάκωβος απεικόνισε την πράξη του μαρτυρίου, όχι μόνο εκείνων που είχαν το αίμα τους να χύσουν για τον Χριστό, αλλά και εκείνων που, χωρίς να χύσουν το αίμα τους, πεθαίνουν για την αμαρτία κάθε μέρα για χάρη του Χριστού, σταυρώνοντας τη σάρκα με τα πάθη και τις επιθυμίες της (Γαλ. 5:24). Ιάκωβος σημαίνει εναντιούμενος, αγωνιστής, νικητής: και όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν χωρίς πόνο. Επομένως, όποιος αγωνίζεται με τους πειρασμούς που του έρχονται από τον αόρατο εχθρό, και που νικά και υποτάσσει τα πάθη του με την καθημερινή ταπείνωση, είναι, όπως ο Ιάκωβος, μάρτυρας και δυνατός αγωνιστής, αν και δεν χύνει το αίμα του· και ανάλογα με το μέτρο των προσπαθειών και των παθημάτων του σε αυτόν τον αγώνα για να απορρίψει, να υπερισχύσει και να νικήσει τον πειρασμό, θα δοξαστεί με τον Χριστό τον νικητή.
- Ο Άγιος Ιωάννης ο Παρθένος απεικόνισε την πράξη εκείνων που διατηρούν την καθαρότητα του σώματος και του πνεύματος, στους οποίους δίνεται μια ιδιαίτερη χάρη – να δουν τον Θεό εν δόξη, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Κυρίου: Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό (Ματθ. 5:8).
Ο Κύριος, λοιπόν, παίρνοντας μαζί Του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη στο όρος Θαβώρ για να δουν τη δόξα της Μεταμόρφωσής Του, δείχνει ότι αυτός που επιθυμεί να κατοικήσει μαζί Του στη βασιλεία των ουρανών και να ευφραίνεται βλέποντας το πρόσωπό Του, πρέπει να μιμείται τον Πέτρο στην αγάπη, τον Ιάκωβο στο μαρτύριο και τον Ιωάννη στην καθαρότητα, δηλαδή, θα πρέπει να μιμείται, όσο καλύτερα μπορεί, τον μαθητή του Χριστού, ο οποίος είχε μια φλογερή αγάπη για τον Θεό και, με την καθημερινή ταπείνωση του εαυτού του, αποδείχθηκε μάρτυρας χωρίς να χύσει το αίμα του, και διατηρήθηκε καθαρός από κάθε ακαθαρσία σώματος και πνεύματος, έχοντας καθαρίσει τον εαυτό του με αληθινή μετάνοια.
Η σημασία του Ύψους: Θεϊκή Φρόνηση και Κοπιαστική Εργασία
Γιατί ο Κύριος παίρνει τους τρεις μαθητές του σε ένα ψηλό βουνό για προσευχή και δεν πηγαίνει μαζί τους σε κάποιο πεδινό μέρος;
Διότι, για να τους φέρει πιο κοντά από τα πεδινά της γης στα ύψη του ουρανού, με έναν μυστηριώδη τρόπο θα έδινε ένα μάθημα σε όλους, ότι όποιος θέλει να είναι άξιος ουράνιων αποκαλύψεων και ενός οράματος της δόξας του Θεού, θα πρέπει να εγκαταλείψει τις ταπεινές, γήινες προσκολλήσεις και επιθυμίες και να αναζητήσει υψηλούς, ουράνιους θησαυρούς.
Έτσι λέει ο μακάριος Θεοφύλακτος: «Ο Κύριος τους οδηγεί σε ένα ψηλό βουνό, δείχνοντας ότι όποιος δεν υψώνεται πάνω από τα γήινα, δεν είναι άξιος να δει τις ουράνιες αποκαλύψεις». Ο άγιος Απόστολος Παύλος διδάσκει θαυμαστά, λέγοντας: «Ζητήστε τα άνω, όπου ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού· σκεφτείτε τα άνω, και όχι τα επίγεια, διότι έχετε πεθάνει και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό» (Κολ. 3:1-3).
Αυτός που περπατάει στην κοιλάδα δεν μπορεί να δει μακριά· αλλά αυτός που ανεβαίνει σε ψηλό βουνό βλέπει εύκολα μακρινούς τόπους. Αυτός που ενδιαφέρεται μόνο για αυτή τη ζωή, πώς μπορεί να κατανοήσει τις ευλογίες της μέλλουσας ζωής; Και αυτός που ανεβαίνει στο βουνό της θείας σκέψης, γνωρίζει και βλέπει με το νου του, όπως με τα μάτια του, ακόμα και ό,τι είναι πάνω από τους ουρανούς. Τα ερπετά που σέρνονται στη γη και τα ζώα που ζουν στη γη δεν μπορούν να κοιτάξουν τον ήλιο· έτσι και ο ανθρώπινος νους, ο βυθισμένος στη γήινη ματαιοδοξία, δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να δει τη δόξα του Χριστού και να φωτιστεί από το φως της χάρης Του. Ύψωσε το νου σου, άνθρωπε, από το γήινο στο ουράνιο, από το παρόν στο μέλλον, από την προσκόλληση στα ταπεινά στην λαχτάρα για τα υψηλά, και τότε θα γνωρίσεις πόσο καλός είναι ο Θεός του Ισραήλ, πόσο γλυκύτατος είναι ο Ιησούς, πόσο υπέροχη είναι η αγάπη Του, και θα ευφρανθείς στις θείες αποκαλύψεις Του.
Ο Κύριος οδηγεί τους μαθητές Του όχι σε ένα χαμηλό αλλά σε ένα ψηλό βουνό. Γιατί; Για να τους διδάξει θεϊκή φρόνηση, και ταυτόχρονα αγάπη για την κοπιαστική εργασία. Το ύψος του βουνού – μια εικόνα θεϊκής φρόνησης, και η ανάβαση στο βουνό – μια ένδειξη σκληρής εργασίας. Είναι καλό να υψώνει κανείς το νου προς τον Θεό, αλλά δεν πρέπει να εγκαταλείπει και τη σκληρή εργασία: γιατί τα καλά έργα επιτυγχάνονται μέσω της σκληρής εργασίας. Ο νους βλέπει τον Θεό, και η σκληρή εργασία οδηγεί στο όραμα του Θεού.
Ο νους υποτάσσεται στον Χριστό υπακούοντας στις εντολές Του, και η σκληρή εργασία φέρει τον ζυγό του Χριστού περπατώντας στα βήματά Του. Η θεϊκή φρόνηση ευφραίνεται στον εσωτερικό στοχασμό του Χριστού, και η επιμέλεια τραβάει τα μάτια του Χριστού πάνω της: «Ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου καὶ τὸν κόπο μου καὶ ἄφες πάσας τὰς ἁμαρτίας μου», λέγει ο ψαλμωδός (Ψαλμ. 24:18). Και το να σε δει ο Χριστός δεν είναι λιγότερο ευλογία από το να δεις τον Χριστό.
Και οι δύο αυτές αρετές, η θεοφοβία και η επιμέλεια, είναι απαραίτητες για όποιον επιθυμεί να αποκτήσει ουράνιες ευλογίες και χαρές, όπως τα φτερά ενός πουλιού: ένα πουλί δεν μπορεί να πετάξει στον αέρα με ένα φτερό, ούτε μπορεί ένας άνθρωπος με μία από αυτές τις δύο αρετές να ανέβει στην κορυφή της τέλειας σωτηρίας· γιατί χωρίς επιμελή ζωή δεν υπάρχει αποτέλεσμα, και η επιμέλεια χωρίς φόβο Θεού είναι μικρής χρησιμότητας. Με δύο φτερά κάθε πουλί πετάει καλά: με δύο αρετές, τη θεοφοβία και την επιμέλεια, ο καθένας ανεβαίνει στο νοερό Θαβώρ, για να δει αιώνια τη δόξα του Θεού, όμως ανεβαίνει στην αρχή με επιμέλεια, επειδή είναι ο πρόδρομος της θεοφοβίας και της όρασης του Θεού. Οι άγιοι απόστολοι ανέλαβαν την προσπάθεια να ανέβουν σε υψηλό βουνό για να δουν τη δόξα της Μεταμόρφωσης του Κυρίου. Και ποιος μπορεί να ελπίζει ότι θα είναι άξιος να απολαύσει τη θέα του προσώπου του Θεού χωρίς προσπάθεια;
Η αξία της Μοναξιάς και της Σιωπής
Γιατί ο Κύριος πήρε μόνο τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη στο βουνό, και όχι τους ανθρώπους που Τον ακολούθησαν και τους άλλους αποστόλους;
Για να τους διδάξει, όσους θέλουν να ασκήσουν τις σκέψεις του Θεού και να απολαύσουν τη θέα του Θεού, να αναζητήσουν τη μοναξιά και τη σιωπή, την προσευχητική σιωπή.
Μόνο τρεις απόστολοι οδηγήθηκαν σε ένα σιωπηλό μέρος, επειδή η κορυφή του βουνού ήταν σαν έρημος, ακατοίκητη από ανθρώπους, ώστε στη μοναξιά και τη σιωπή η δόξα του Κυρίου να αποκαλυφθεί σε αυτούς πιο καθαρά. Στη φασαρία, ο Κύριος δεν αποκαλύπτει τον Εαυτό Του τόσο πολύ όσο στη μοναχική σιωπή.
Ο προφήτης Ηλίας βλέπει τον Θεό με το νου του, όταν, ιστάμενος ενώπιον του βασιλιά του Ισραήλ, Αχαάβ, και συζητώντας μαζί του, λέει: Ζει Κύριος, ενώπιον του οποίου στέκομαι (Α’ Βασιλ. 17:1), δηλαδή, με το σώμα μου στέκομαι ενώπιόν σου, και με το νου μου στέκομαι ενώπιον του Θεού μου· με τα φυσικά μου μάτια σε βλέπω, και με το νου μου βλέπω τον Θεό. – Αλλά ο προφήτης Ηλίας βλέπει τον Κύριό του ασύγκριτα πιο καθαρά στη μοναξιά της ερήμου στο Όρος Κάρμηλος, όπου αξιώνεται να έχει γλυκιά συνομιλία με τον Θεό και τις αποκαλύψεις Του όχι μόνο με το νου αλλά και με ορατούς τρόπους.
Είναι αλήθεια ότι είναι δυνατόν μερικές φορές να υψώσει κανείς το νου του στον Θεό μέσα στη φασαρία της ζωής, αλλά όχι τόσο εύκολα όσο στην ήσυχη μοναξιά: διότι εκεί υπάρχουν τόσοι πολλοί περισπασμοί, ενώ εδώ υπάρχει σιωπή και ειρήνη. Δεν είναι μάταιο που ο ίδιος ο Κύριος λέει: Ησυχάστε (δηλαδή, απομακρυνθείτε από τη φασαρία) και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός (Ψαλμ. 45:11)· γνωρίστε με, λέει, με το θεόφρον μυαλό σας, πόσο ελεήμων είμαι! Πόσο συμπονετικός! Πόση αγάπη έχω για όσους με αγαπούν, και πόσο γρήγορα με βρίσκουν όσοι με αναζητούν! Γνώρισέ με και θα με βρεις γρήγορα, μόνον αν αποβάλεις τη ματαιοδοξία και απομακρυνθείς από τη φασαρία της ζωής.
Μαθαίνοντας αυτό, πολλοί έφυγαν από τον ταραγμένο κόσμο στη σιωπή της ερήμου, περιπλανώμενοι στα βουνά και τα φαράγγια της γης, για να αφιερωθούν στον Θεό στη μοναξιά, απολαμβάνοντας τις χαρές της κοινωνίας μαζί Του. Όπως ψάλλει ο Άγιος Δαμασκηνός: Οι ερημίτες, που βρίσκονται έξω από τον μάταιο κόσμο, λαχταρούν συνεχώς τον Θεό.
Ο συμβολισμός της Νύχτας και της Προσευχής
Ας αναζητήσουμε επίσης το μυστήριο σε αυτό: γιατί ο Κύριος οδήγησε τους μαθητές Του στο όρος όχι κατά τη διάρκεια της ημέρας αλλά κατά τη δύση του ηλίου;
Επειδή η νύχτα είναι καταλληλότερη από την ημέρα για προσευχή με επίγνωση του Θεού: γιατί τη νύχτα ολόκληρο το σύμπαν είναι σιωπηλό και τίποτα δεν είναι ορατό εκτός από τον ουρανό, στολισμένο με αστέρια, που με την ίδια του την ομορφιά προσελκύει τόσο τα μάτια όσο και τον ανθρώπινο νου.
Ο Κύριος οδηγεί τους μαθητές Του στο Θαβώρ για να δουν τη δόξα Του τη νύχτα, ώστε να μας διδάξει όλους, ότι κατά τη διάρκεια της προσευχής δεν πρέπει να σκεφτόμαστε τίποτε επίγειο, αλλά να αγωνιζόμαστε με όλη μας την καρδιά για τα ουράνια πράγματα. Ο βασιλιάς Δαβίδ έψαλε κάποτε προφητικά, δείχνοντας πώς η γνώση των θείων μυστικών θα αποκαλυφθεί στους ανθρώπους. Ας δώσουμε προσοχή στο ποιος είναι αυτός ο δάσκαλος που αποκαλύπτει τα θεία πράγματα: «Νὺξ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνῶσιν», λέει ο βασιλιάς-ψαλμωδός (Ψαλμός 18:3).
Η νύχτα είναι πραγματικά ένας τέτοιος δάσκαλος που διδάσκει τη γνώση του Θεού σε ανθρώπους που, σε αυτή τη σύντομη ζωή, βρίσκονται σαν στο σκοτάδι της νύχτας και κάθονται στη σκιά του θανάτου. «Αν», λέει ο Άγιος Κύριλλος, «κοιτάτε τον ουρανό τη νύχτα, του οποίου τα αμέτρητα αστέρια λάμπουν σαν κεριά, και συλλογίζεστε πώς οι άνθρωποι που τρέχουν όλη μέρα δεν διαφέρουν καθόλου από τους νεκρούς τη νύχτα κατά τη διάρκεια του ύπνου τους, θα αηδιάσετε από όλη την αναίδεια του ανθρώπου».
Ιδού, λοιπόν, η επιστήμη που παρέχει η νύχτα: μας διδάσκει να αναγνωρίζουμε τη ματαιότητα των κοσμικών φροντίδων και των αναιδών πράξεων που είναι αντίθετες προς τον Θεό, και να τις αποστρεφόμαστε. Όλοι όσοι ζουν στη γη είναι σαν τους νεκρούς τη νύχτα· και όλα όσα είναι ορατά την ημέρα καλύπτονται από το σκοτάδι τη νύχτα, σαν να είναι θαμμένα μέσα σε αυτό. Τα όμορφα παλάτια και τα υπέροχα κτίρια είναι σαν τάφοι· τα υπέροχα δέντρα, οι κήποι και οι πόλεις είναι σαν κάποιο είδος σκιάχτρου· ο χρυσός, το ασήμι, οι πολύτιμοι λίθοι στο σκοτάδι της νύχτας δεν διαφέρουν από τον χαλκό, το σίδερο και τις απλές πέτρες, επειδή η ομορφιά και η αξία τους δεν γίνονται αντιληπτές· τίποτα από τα γήινα πράγματα δεν μπορεί να ευχαριστήσει τα ανθρώπινα μάτια τη νύχτα, επειδή όλα είναι καλυμμένα με σκοτάδι· μόνον ο ουρανός είναι ορατός, στολισμένος με αστέρια σαν πολύτιμα μαργαριτάρια, και ευχαριστεί τα μάτια που τον κοιτάζουν.
Εδώ αντανακλάται η θεϊκή σοφία: η νύχτα μας διδάσκει με μυστηριώδη τρόπο να ευαρεστούμε τον Θεό. Αν, άνθρωπε, έχεις απομονωθεί στη σιωπή και στην προσευχή με επιμελή ασκητισμό και αρχίσεις να ανεβαίνεις με το νου σου το βουνό της θείας σκέψης, άσε όλα τα γήινα πράγματα να είναι για τα μάτια σου όπως φαίνονται σε αυτά τη νύχτα· όλα τα αγαθά αυτού του κόσμου που φέρνουν πρόσκαιρες απολαύσεις περιφρόνησέ τα και να τα απεχθάνεσαι, επειδή είναι σκοτεινά, καλυμμένα με τη σκιά του θανάτου και δεν περιέχουν καμία αληθινή ηδονή από μόνα τους. Άσε το μυαλό σου να συλλογίζεται μόνο τους ουράνιους θησαυρούς και το φως της χάρης του Θεού θα σου αποκαλυφθεί και θα γεμίσεις με πνευματική χαρά από τη γλυκιά θέαση του Θεού.
Η ονομασία «Θαβώρ» και η νίκη κατά του Διαβόλου
Γιατί ο Κύριος οδηγεί τους μαθητές Του στο όρος Θαβώρ, και όχι σε κάποιο άλλο βουνό, για να τους δείξει τη δόξα της Μεταμόρφωσής Του;
Θαβώρ στα εβραϊκά σημαίνει το παλάτι της αγνότητας και του φωτός. Γι’ αυτό ο Κύριος οδηγεί τους μαθητές Του στο Θαβώρ, και όχι σε κανένα άλλο μέρος, για να διδάξει με το ίδιο το όνομα του βουνού ότι όποιος θέλει να δει τη δόξα του Κυρίου πρέπει πρώτα να έχει συνείδηση παρόμοια με το παλάτι της αγνότητας, για να λάβει επάξια την αγιότητα της χάρης του Θεού μέσα του.
Ας θυμηθούμε εδώ το αρχαίο γεγονός που συνέβη στο Θαβώρ. Όταν ο διοικητής του στρατού των Χαναναίων, ο Σισάρα, ήρθε να καταστρέψει τους Ισραηλίτες, ο ηγέτης των Ισραηλιτών Βαράκ ανέβηκε πρώτα στο Θαβώρ και συγκέντρωσε εκεί τον ισραηλιτικό στρατό, στη συνέχεια κατέβηκε από εκεί και επιτέθηκε στον εχθρό, καταστρέφοντας ολοσχερώς τον στρατό των Χαναναίων, έτσι ώστε ο ίδιος ο Σισάρα σκοτώθηκε (Κριτές 4:2-24).
Αυτό το αρχαίο γεγονός ο Κύριος επανέλαβε μυστηριωδώς στη Μεταμόρφωσή Του: σκοπεύοντας να νικήσει τον κολασμένο Σισάρα, ανέβηκε πρώτα στο όρος Θαβώρ, ώστε από εκεί, οπλισμένος με την εκδηλωμένη δύναμη της Θεότητας σαν με πανοπλία, να χτυπήσει τον διάβολο και να τον νικήσει. Αυτό ήταν το θέμα της συζήτησης στο όρος Θαβώρ: «μιλούσαν για την έξοδό του (τον σταυρικό του θάνατο)» (Λουκ. 9:31).
Αυτή είναι επίσης μια οδηγία προς τον Χριστιανό που θέλει να νικήσει τον αόρατο εχθρό και να συντρίψει την αμαρτωλή του δύναμη: ας ανέβει πρώτα στο όρος Θαβώρ με καθαρότητα καρδιάς, ας καθαρίσει τη συνείδησή του με αληθινή μετάνοια και ας μεταμορφωθεί από μια πονηρή ζωή σε μια ενάρετη και ας ντυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης και ας λάβει «την πανοπλίαν του Θεού» (Εφ. 6:13) και τότε θα συντρίψει εύκολα τη δύναμη του διαβόλου.
Η σημασία της Μεταμορφώσεως για τον Άνθρωπο και Επίλογος
Ο Κύριος, αφού ανέβηκε στο όρος με τους μαθητές Του, «μεταμορφώθηκε μπροστά τους» (Ματθ. 17:2). Ο ευαγγελιστής έγραψε αυτά τα λόγια «ενώπιον αυτών» με σκοπό να διευκρινίσει το μυστήριο: ότι ο Χριστός δεν μεταμορφώθηκε για τον εαυτό Του, λάμποντας το πρόσωπό Του σαν τον ήλιο, γιατί το Φως που δεν έχει σκοτάδι μέσα του είναι «η ακτινοβολία (το απαύγασμα) της δόξας του Πατέρα» (βλ. Εβρ. 1:3) και δεν χρειάζεται φωτισμό, αλλά μεταμορφώθηκε για χάρη μας, για να φωτίσει το σκοτάδι μας και για να μας μεταμορφώσει από δούλους της αμαρτίας σε αληθινούς δούλους Του και από τέκνα οργής – σε τέκνα αγαπημένα από τον Θεό.
Διότι όλη η πρόθεση του Χριστού, και ο στόχος της πρόθεσής Του ήταν: Να μας κάνει τέκνα του Θεού. Γι’ αυτό το λόγο ενσαρκώθηκε από την Υπεραγία Παρθένο, γι’ αυτό το λόγο πήρε «δούλου μορφήν», γι’ αυτό το λόγο βρέθηκε ως άνθρωπος (Φιλ. 2:7), και με όσες δουλικές εργασίες μας υπηρέτησε, ώστε η εικόνα του Θεού, που είχε χαθεί μέσα μας, να ανανεωθεί όπως στους γιους του Ουράνιου Πατέρα.
Κάποτε ο Μωυσής είπε στον Κύριο: «Το αγιαστήριό σου, Κύριε, που οι χείρες σου ετοίμασαν» (Έξ. 15:17). Ας δώσουμε προσοχή σε αυτά τα λόγια: «οι χείρες σου ετοίμασαν»· – δεν λέει: ανθρώπινα χέρια ετοίμασαν κατά την εντολή σου, αλλά: Εσύ ο ίδιος κοπίασες με τα ίδια σου τα χέρια. Ο Μωυσής το είπε αυτό για να επισημάνει τη μεγάλη φροντίδα του Κυρίου για τον άνθρωπο: διότι τι δεν έκανε ο Κύριος και τι δεν κάνει για τον άνθρωπο; Για τον άνθρωπο δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τις θάλασσες και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά και πάνω σε αυτά· για χάρη του ανθρώπου φωτίζει ολόκληρο τον ουρανό με τα ουράνια φώτα Του ημέρα και νύχτα· για χάρη του ανθρώπου στέλνει βροχή, δροσιά και χιόνι· για χάρη του ανθρώπου γίνεται γεωργός και κηπουρός, φυτεύοντας και καλλιεργώντας, ώστε ο άνθρωπος να μην στερηθεί τίποτε.
Συλλογιζόμενος αυτό, ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων λέει: «Ο Σωτήρας μας είναι ιδιαίτερα ωφέλιμος για όλους· για όσους έχουν ανάγκη χαράς, γίνεται ο αμπελουργός· σε όσους επιθυμούν να εισέλθουν, γίνεται η πόρτα· σε όσους επιθυμούν να προσφέρουν προσευχές, γίνεται ο μεσίτης και ο αρχιερέας. Και πάλι: σε όσους έχουν αμαρτίες, γίνεται ο Αμνός, που θα σφαγεί για εμάς· και σε όλους είναι τα πάντα, παραμένοντας αμετάβλητος στην ομοιότητα της φύσης Του».
Έτσι ο Κύριός μας υπηρετεί εμάς τους αμαρτωλούς με ποικίλους τρόπους, όπως λέει για τον Εαυτό Του: Ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήρθε για να τον υπηρετήσουν, αλλά για να υπηρετήσει (Ματθ. 20:28). Και κάνει τα πάντα για το καλό μας, χωρίς να ζητά τίποτα για τον Εαυτό Του, για να μας φέρει στην επίγνωση των αγαθών που συνεχώς κάνει για εμάς, ώστε, γεμάτοι ευγνωμοσύνη, να μεταμορφωθούμε από αμαρτωλούς σε δίκαιους και από κοσμοπολίτες σε θεολάτρες.
Και στο Θαβώρ μεταμορφώθηκε για εμάς, για να μας βεβαιώσει για την ουράνια δόξα που έχει ετοιμαστεί για μάς· και θα μεταμορφώσει το ταπεινό μας σώμα, ώστε κατά την γενική ανάσταση να είναι ίδιας μορφής με το ένδοξο σώμα Του (πρβλ. Φιλιπ. 3:21) στην άπειρη βασιλεία Του, την ετοιμασμένη «από καταβολής κόσμου» (Ματθ. 25:34) για όσους Τον αγαπούν.
Μαζί τους, ο Θεός και Κύριος μας, Χριστός ο Φιλάνθρωπος, είθε να δώσει σε όλους, μέσω του ελέους Του, τη χάρη να βλέπουμε το Πρόσωπό Του, στον Οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ας είναι τιμή και δόξα, τώρα και πάντα και εις τους αιώνας. Αμήν!
(Συναξαριστής Αυγούστου, Οσίου Ιουστίνου του Τσέλιε,
Ιστολόγιο Ομολογία, 06-08-2026)