Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου
1. Η σημερινή ημέρα είναι η τελευταία της κατηχήσεως· γι’ αυτό και εγώ ο τελευταίος από όλους ήρθα στην τελευταία αυτή ημέρα· και ήρθα τελευταίος να σας πω, ότι μετά από δύο ημέρες έρχεται ο Νυμφίος. Σηκωθείτε λοιπόν, ανάψτε τις λαμπάδες και υποδεχθείτε με λαμπρό φως τον Βασιλέα των ουρανών. Σηκωθείτε και μείνετε άγρυπνοι γιατί ο Νυμφίος δεν έρχεται προς εσάς κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά μέσα στα μεσάνυχτα καθόσον αυτή είναι η συνήθεια της τελετής του γάμου, να παραδίνονται οι νύμφες στους νυμφίους μέσα στη βαθιά νύχτα.
Αλλά μην αφήσετε να φύγει έτσι επιπόλαια τον λόγο που ακούσατε, ότι έρχεται ο Νυμφίος· γιατί το γεγονός αυτό είναι πραγματικά πολύ μεγάλο και γεμάτο από πολλή φιλανθρωπία. Δεν πρόσταξε τη φύση των ανθρώπων να πάει προς αυτόν, αλλ’ ο ίδιος ήρθε προς εμάς· γιατί αυτή είναι η συνήθεια των γάμων, να πηγαίνει ο νυμφίος προς τη νύμφη, κι αν ακόμη αυτός είναι πολύ πλούσιος, και εκείνη φτωχή και περιφρονημένη. Αλλά στην περίπτωση των ανθρώπων δεν είναι καθόλου άξιο θαυμασμού αυτό που γίνεται· γιατί υπάρχει μεγάλη διαφορά ως προς την αξία, αλλά δεν υπάρχει μεταξύ αυτών καμιά διαφορά ως προς τη φύση· γιατί, κι αν ακόμη είναι πλούσιος ο νυμφίος και φτωχή και ασήμαντη η νύμφη, όμως και οι δύο είναι της ίδιας φύσεως.
Στην περίπτωση όμως του Χριστού και της Εκκλησίας το αξιοθαύμαστο είναι, ότι ενώ ήταν Θεός και προερχόταν από τη μακάρια και αθάνατη εκείνη ουσία (γνωρίζετε βέβαια πόση είναι η απόσταση μεταξύ Θεού και ανθρώπων) καταδέχθηκε να έρθει προς τη φύση μας· και αφήνοντας τον πατρικό οίκο, όχι εγκαταλείποντας αυτόν, αλλά με την κατά σάρκα Οικονομία του, έτρεξε προς τη νύμφη. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτό και ο μακάριος Παύλος και θαυμάζοντας το υπερβολικό μέγεθος της κηδεμονίας και της τιμής του προς εμάς φώναξε δυνατά και είπε· «γι’ αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του. Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο εγώ όμως λέω, ότι αυτό αναφέρεται στον Χριστό και την Εκκλησία» (Εφ. 5, 31-32).
2. Και τι το αξιοθαύμαστο αν ήρθε προς τη νύμφη, τη στιγμή που και τη ζωή του δεν δίσταζε να θυσιάσει για χάρη της; αν και βέβαια κανένας νυμφίος δεν θυσίασε τη ζωή του για χάρη της νύμφης· γιατί κανένας, κανένας εραστής, κι αν ακόμη είναι πάρα πολύ παράφρονας από τον έρωτα του, δεν κατακαίγεται τόσο από την αγάπη του για την ερωμένη του, όσο ο Θεός ποθεί τη σωτηρία των ψυχών μας. ‘Είτε χρειασθεί’, λέει, ‘να με φτύσουν, είτε να ραπισθώ, είτε ν’ ανεβώ στον σταυρό, δεν θ’ αρνηθώ να σταυρωθώ, για να λάβω τη νύμφη’. Και αυτά τα πάθαινε και τα υπέμεινε όχι επειδή θαύμασε το κάλλος της· γιατί τίποτε δεν υπήρχε πριν απ’ αυτό πιο άσχημο και πιο άχαρο από αυτήν.
Άκουσε λοιπόν πώς ο Παύλος περιγράφει την κακομορφία και την ασχήμια της· «γιατί κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, περιπλανιόμασταν εδώ και εκεί, δούλοι των επιθυμιών και των διαφόρων ηδονών, μισητοί, και μισώντας ο ένας τον άλλο» (Τίτ. 3, 3). Μισούσαμε ο ένας τον άλλο (τόση μεγάλο ήταν το μέγεθος της κακίας μας), ο Θεός όμως δεν μίσησε εμάς που μισούσαμε ο ένας τον άλλο, αλλ’ εκείνους που ζούσαν με τόση ασχήμια, που είχαν τόση κακομορφία ψυχής, αυτούς τους διέσωσε.
Και αφού ήρθε και βρήκε εκείνη που επρόκειτο να νυμφευθεί γυμνή και με τόση ασχήμια, την έντυσε με καθαρό ένδυμα και του οποίου τη λαμπρότητα και τη δόξα κανένας ούτε λόγος ούτε νους μπορεί να παραστήσει. Πώς να το παραστήσω; μας έντυσε με τον εαυτό του σαν μεν ένδυμα γιατί λέει, «όσοι βαπτισθήκατε στο όνομα του Χριστού, ντυθήκατε τον Χριστό» (Γαλ. 3, 27). Αυτό το ένδυμα βλέποντάς το ο Δαυίδ από πριν με τα προφητικά μάτια φώναζε δυνατά και έλεγε· «στάθηκε δίπλα σου και δεξιά σου η βασίλισσα» (Ψαλμ. 44, 10).
Μέσα σε μια στιγμή η φτωχή και περιφρονημένη έγινε βασίλισσα και στάθηκε δίπλα στο βασιλιά και, σαν ακριβώς νυμφίο και νύμφη που βρίσκονται ο ένας κοντά στον άλλο μέσα στο νυφικό δωμάτιο, έτσι παρουσιάζει ο προφήτης την Εκκλησία και τον Χριστό· «ντυμένη με ένδυμα διάχρυσο και πολυποίκιλο» (Ψαλμ. 44, 10). Να, και το ένδυμά σου είπε. Έπειτα, για να μη νομίσεις, ακούγοντας χρυσό, ότι πρόκειται για αισθητά, εξυψώνει τον νου σου και τον παραπέμπει προς τη θεωρία των νοητών προσθέτοντας και λέγοντας· «όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά προέρχεται από τον εσωτερικό της κόσμο» (Ψαλμ. 44, 14).
3. Θέλεις να δεις και τα υποδήματα της; ούτε αυτά είναι ραμμένα από αισθητή ύλη, ούτε αποτελούνται από κοινά δέρματα, αλλ’ από το Ευαγγέλιο και την ειρήνη· γιατί λέει, «φορέστε στα πόδια σας υποδήματα για να είσθε έτοιμοι για το Ευαγγέλιο της ειρήνης» (Εφ. 6, 15). Θέλεις να σου δείξω και το πρόσωπο της νύμφης αυτής να ακτινοβολεί και να έχει ομορφιά απερίγραπτη, και να στέκεται μεγάλο πλήθος γύρω απ’ αυτήν αγγέλων και αρχαγγέλων; προς τούτο ας πιασθούμε από το χέρι του νυμφαγωγού Παύλου, ο οποίος θα μπορέσει, διασχίζοντας το πλήθος αυτό, να μας εισάγει προς αυτήν.
Τι λοιπόν λέει αυτός; «οι άνδρες ν’ αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του γι’ αυτήν, για να την αγιάσει καθαρίζοντάς την με το λουτρό του ύδατος και με τον λόγο του» (Εφ. 5, 25-26). Είδες το σώμα της καθαρό και λαμπρό; είδες που είναι ωραία και αστράφτει περισσότερο και από τις ηλιακές ακτίνες; Έπειτα προσθέτει, «για να είναι άγια και άμωμη, μη έχοντας, κηλίδα, ή ρυτίδα, ή κάτι παρόμοιο μ’ αυτά» (Εφ. 5, 27). Είδες το άνθος της νεότητάς της, την ίδια την ακμή της ηλικίας της; Θέλεις να μάθεις και το όνομα της; Ονομάζεται πιστή και αγία γιατί λέει, «ο Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού, προς τους αγίους που κατοικούν στην Έφεσο και πιστεύουν στον Ιησού Χριστό» (Εφ. 1, 1).
4. Αλλά ακούγοντας το όνομα της νύμφης θυμήθηκα παλιό χρέος μου· πραγματικά υποσχέθηκα να σας πω για ποιο λόγο ονομαζόμαστε πιστοί. Για ποιο λόγο λοιπόν ονομαζόμαστε; Μας έχουν εμπιστευθεί εμάς τους πιστούς πράγματα, που δεν μπορούν να τα δουν τα μάτια του σώματός μας· τόσο μεγάλα είναι και φρικώδη και υπερβαίνουν τη φύση μας. Γιατί ούτε λογισμός μπορεί να τα βρει αυτά, ούτε ανθρώπινος λόγος να τα ερμηνεύσει, και μόνο η διδασκαλία της πίστεως τα γνωρίζει καλά. Γι’ αυτό ο Θεός μας έδωσε διπλά μάτια, τα μάτια του σώματος και τα μάτια της πίστεως.
Όταν μπεις στην ιερή μυσταγωγία, τα μάτια του σώματος βλέπουν το νερό, ενώ τα μάτια της πίστεως βλέπουν το Πνεύμα· και τα μάτια του σώματος βλέπουν το σώμα να βαπτίζεται, ενώ τα μάτια της πίστεως τον παλιό άνθρωπο να θάβεται· εκείνα βλέπουν το σώμα που λούζεται, ενώ αυτά την ψυχή που καθαρίζεται· εκείνα βλέπουν το σώμα που ανεβαίνει από τα ύδατα, ενώ αυτά βλέπουν τον καινούργιο άνθρωπο γεμάτο ακτινοβολία να ανεβαίνει από την ιερή αυτή κάθαρση. Και εκείνα βλέπουν τον ιερέα να τοποθετεί το δεξί του χέρι επάνω στο κεφάλι και να το αγγίζει, ενώ αυτά βλέπουν τον μεγάλο αρχιερέα ν’ απλώνει την αόρατη δεξιά του και να αγγίζει το κεφάλι· γιατί τότε δεν είναι άνθρωπος εκείνος που βαπτίζει, αλλ’ ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού.
Και εκείνο που έγινε στην περίπτωση του δεσποτικού σώματος, αυτό γίνεται και στην περίπτωση του δικού μας σώματος· όπως ακριβώς δηλαδή εκείνο φαινόταν να το κρατάει ο Ιωάννης από το κεφάλι, ενώ ο Θεός Λόγος το κατέβαζε στα Ιορδάνεια ύδατα και το βάπτιζε και η πατρική φωνή ακουγόταν από τον ουρανό να λέει, «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός» (Ματθ. 3, 17), και το Πνεύμα το άγιο επίσης να επιφοιτά επάνω του, αυτό γίνεται και με το δικό σου σώμα· γιατί το βάπτισμα γίνεται στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος.
Γι’ αυτό και ο Ιωάννης έλεγε για να μας διδάξει, ότι δεν μας βαπτίζει άνθρωπος, αλλ’ ο Θεός· «πίσω μου έρχεται ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί του υποδήματος του. Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα άγιο και φωτιά» (Λουκ. 3, 16 και Ιω. 1, 27). Γι’ αυτό και ο ιερέας βαπτίζοντας δεν λέει ‘βαπτίζω τον τάδε’, αλλά «βαπτίζεται ο τάδε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος», για να δείξει ότι δεν είναι αυτός που βαπτίζει, αλλ’ ο Πατέρας και ο Υιός και το Πνεύμα το άγιο, των οποίων και το όνομα επικαλείται.
5. Γι’ αυτό και η σημερινή απαγγελία σας ονομάζεται πίστη, και δεν σας επιτρέπουμε να πείτε προηγουμένως τίποτε άλλο, μέχρι που να πείτε, «πιστεύω». Ο λόγος αυτός είναι θεμέλιο άσειστο, έχοντας επάνω οικοδόμημα ασάλευτο. Γι’ αυτό και ο Παύλος λέει· «πρέπει αυτός που προσέρχεται να πιστεύει στον Θεό ότι υπάρχει» (Εβρ. 11, 6). Γι’ αυτό και συ προσερχόμενος στον Θεό πρώτα πιστεύεις και μετά λες τον λόγο αυτό· γιατί αν δεν υπάρχει αυτό, τίποτε από τα άλλα δεν μπορείς ούτε να πεις ούτε να σκεφθείς.
Και για να παραλείψω την απερίγραπτη εκείνη και αναπόδεικτη γέννηση, αυτήν που έγινε εδώ κάτω, της οποίας υπήρξαν πολλοί μάρτυρες, παρουσιάζοντάς σας αυτήν, με αυτήν θα επιβεβαιώσω την απόδειξη των πραγμάτων, ότι δηλαδή χωρίς την πίστη δεν είναι δυνατόν ούτε και αυτήν ν’ αποδεχθείς ποτέ. Ο αχώρητος, εκείνος που συγκρατεί και εξουσιάζει τα πάντα, μπήκε σε μήτρα παρθενική· πως, πες μου, και με ποιο τρόπο; Ν’ αποδειχθεί βέβαια αυτό δεν είναι δυνατό, αν όμως καταφύγεις στην πίστη, εκείνη θα μπορέσει να σε πληροφορήσει· γιατί εκείνα που υπερβαίνουν την αδυναμία των λογισμών μας, πρέπει να τα εμπιστευόμαστε στη διδασκαλία της πίστεως.
Αυτό τον τρόπο της γεννήσεως, ούτε ο ίδιος ο Ματθαίος τον γνώριζε, που την έγραψε γιατί το ότι· «βρέθηκε να είναι έγκυος από το άγιο Πνεύμα» (Ματθ. 1, 18) το είπε, δεν είπε όμως τον τρόπο. Ούτε και ο Γαβριήλ το γνώριζε, γιατί και εκείνος αυτό λέει μόνο· «Πνεύμα άγιο θα έρθει σε σένα και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει» (Λουκά 1, 35). Το πως όμως και με ποιον τρόπο ούτε αυτός το γνωρίζει.
6. Αλλά τον λόγο για την πίστη ας τον παραχωρήσουμε στον δάσκαλο [εννοεί τον Αντιοχείας Φλαβιανό], και μπορεί κι εγώ να σας μιλήσω σε μια άλλη ευκαιρία, όταν θα είναι παρόντες πολλοί αμύητοι· εκείνα όμως που είναι ανάγκη μόνο σεις να τα ακούσετε τώρα και δεν επιτρέπεται να τα πούμε ενώ βρίσκονται εκείνοι ανάμεσα σας, αυτά σήμερα είναι ανάγκη να σας πω. Ποια λοιπόν είναι αυτά; Μετά την αυριανή ημέρα, την Παρασκευή και κατά την ένατη ώρα, θα σας ζητηθεί να κάνετε μερικές ομολογίες και να κάνετε συμφωνίες με τον Κύριο.
Και δεν σας υπενθύμισα τυχαία ούτε την ημέρα ούτε την ώρα αυτή, αλλ’ είναι δυνατό κι απ’ αυτά να μάθετε κάτι το μυστικό. Καθόσον την Παρασκευή, την ένατη ώρα, ο ληστής μπήκε στον παράδεισο και το σκοτάδι που άρχισε από την έκτη ώρα διαλύθηκε την ένατη ώρα, και το αισθητό και νοητό φως τότε προσφέρθηκε θυσία υπέρ της οικουμένης γιατί τότε λέει ο Χριστός· «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίνω το πνεύμα μου» (Λουκ. 23, 46).
Τότε ο αισθητός αυτός ήλιος, βλέποντας τον ήλιο της δικαιοσύνης να λάμπει επάνω από τον σταυρό, απέκρυψε τις ακτίνες του. Όταν λοιπόν πρόκειται να εισέλθεις και συ κατά τη ένατη ώρα, θυμήσου και συ το μέγεθος των κατορθωμάτων και μέτρα αυτές τις δωρεές μέσα σου, και δεν θα παραμείνεις τότε επάνω στη γη, αλλά θα πετάξεις ψηλά και θα φθάσεις με την ψυχή σ’ αυτούς τους ίδιους τους ουρανούς.
7. Πρέπει λοιπόν αφού εισέλθετε τότε όλοι μαζί (γιατί πρόσεχε και αυτό, ότι όλα σας δίνονται από κοινού, ώστε ούτε ο πλούσιος να περιφρονήσει τον φτωχό, ούτε ο φτωχός να νομίζει ότι υστερεί σε κάτι από τον πλούσιο, γιατί ενώπιον του Ιησού Χριστού δεν υπάρχει διάκριση ούτε άνδρα, ούτε γυναίκας, ούτε Σκύθη, ούτε βαρβάρου, ούτε Ιουδαίου, ούτε Έλληνα (Κολ. 3, 11)· και όχι μόνο ηλικίας και φύσεως, αλλά καταργήθηκε και η ανισότητα κάθε αξιώματος· ένα αξίωμα υπάρχει σ’ όλους, μία δωρεά, ένας σύνδεσμος αδελφότητας, η ίδια χάρη)· πρέπει λοιπόν αφού εισέλθετε τότε από κοινού όλοι μαζί να γονατίσετε και να μη στέκεσθε όρθιοι, και, αφού υψώσετε τα χέρια σας προς τον ουρανό, να ευχαριστήσετε τον Θεό για τη δωρεά αυτή.
Και οι ιεροί νόμοι προστάζουν να γονατίζετε, ώστε και με τη στάση σας αυτή να ομολογείτε την εξουσία του. Γιατί, το ότι το γονάτισμα είναι γνώρισμα εκείνων που ομολογούν τη δουλεία, άκουσε τι λέει ο Παύλος· «για να κάμψει κάθε γόνατο των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων» (Φιλ. 2, 9). Αφού γονατίσετε λοιπόν προστάζουν οι μυσταγωγοί να λέτε αυτά τα λόγια «σε απαρνιέμαι, σατανά» [ἀποτάσσομαί σοι, σατανᾶ].
8. Μου ήρθε τώρα να δακρύσω, συγχύσθηκε το μυαλό μου και αναστέναξα πικρά. Για ποιο λόγο θυμήθηκα την ιερή εκείνη εσπέρα, κατά την οποία αξιώθηκα ν’ αφήσω αυτή τη φωνή, τότε που οδηγόμουν προς τη φρικώδη και αγία μυσταγωγία; Θυμήθηκα την καθαρότητα που έλαβα τότε και τα αμαρτήματα, όσα διέπραξα από την ημέρα εκείνη μέχρι σήμερα.
Όπως ακριβώς δηλαδή οι γυναίκες εκείνες που συνέβη να πέσουν από τον πλούτο και την ευπορία στη χειρότερη φτώχεια, βλέποντας άλλα κορίτσια να νυμφεύονται και να δίνονται σε πλούσιους νυμφίους, ν’ απολαμβάνουν έτσι μεγάλη τιμή και να οδηγούνται με ακολούθους και πομπή στο νυμφίο, στεναχωριούνται πολύ και υποφέρουν, όχι επειδή φθονούν τα ξένα καλά, αλλ’ επειδή αισθάνονται καλύτερα τις δικές τους συμφορές βλέποντας την ευτυχία των άλλων, κάτι τέτοιο λοιπόν έπαθα και εγώ τώρα. Αλλά για να μη κάνω τώρα τον λόγο δυσάρεστο διηγούμενος τα δικά μου κακά, εμπρός ας επανέλθω πάλι σε σας.
9. «Σε απαρνιέμαι, σατανά» [ἀποτάσσομαί σοι, σατανᾶ]. Τι έγινε; τι το παράξενο και παράδοξο; συ που φοβόσουν και έτρεμες, ξεσηκώθηκες εναντίον του τυράννου; περιφρονείς τη σκληρότητα του; ποιος σε ξεσήκωσε σε τόση αφοβία; από που σου δημιουργήθηκε το θάρρος; ‘Έχω’, λέει, ‘όπλο ισχυρό’. Πες μου, ποιο όπλο, ποια συμμαχία; Συντάσσομαι με σένα, Χριστέ, [Συντάσσομαί σοι, Χριστέ], λέει· γι’ αυτό έχω θάρρος και εξεγείρομαι· γιατί έχω ισχυρό καταφύγιο. Αυτό με έκανε ισχυρότερο από τον δαίμονα, τον οποίο προηγουμένως φοβόμουν και έτρεμα.
Γι’ αυτό ‘όχι μόνο αυτόν αλλά και όλη την πομπή του την απαρνιέμαι’. Πομπή του διαβόλου είναι κάθε είδος της αμαρτίας, τα θέατρα παρανομίας, οι ιπποδρομίες, συγκεντρώσεις γεμάτες από γέλια και αισχρόλογα· πομπή του διαβόλου είναι οι οιωνισμοί και οι μαντείες, τα μαντικά λόγια και οι παρατηρήσεις των καιρών, τα σύμβολα, τα φυλακτά και οι επωδές. Θαυμαστό φυλακτό που έχει και μέγιστη επωδή είναι ο σταυρός και μακάρια η ψυχή που λέει το όνομα του Ιησού Χριστού του σταυρωθέντος· αυτόν κάλεσε και κάθε νόσημα θα φύγει, κάθε σατανική επιβουλή θα υποχωρήσει. Αυτά λοιπόν τα λόγια θυμήσου· αυτές είναι οι συμφωνίες με τον Νυμφίο.
Γιατί, όπως ακριβώς κατά τους γάμους πρέπει να γίνουν πρώτα τα συμβόλαια για την προίκα και τα γαμήλια δώρα, έτσι και εδώ γίνεται πριν από τους γάμους· γυμνή σε βρήκε και φτωχή και γεμάτη ασχήμια και δεν σε περιφρόνησε· γιατί μόνο την προαίρεσή σου θέλει. Αντί της προίκας λοιπόν πρόσφερε αυτά τα λόγια και θα τα θεωρήσει ο Χριστός μεγάλο πλούτο, αν αυτά τα φυλάσσεις για πάντα γιατί πλούτος του Χριστού είναι η σωτηρία των ψυχών μας. Άκουσε πως το λέει αυτό ο Παύλος· «πλούσιος σ’ όλους και προς όλους που τον επικαλούνται» (Ρωμ. 10, 12).
10. Μετά τα λόγια αυτά, μετά την αποταγή του διαβόλου, μετά τη σύνταξη με τον Χριστό, αφού πλέον γίνατε δικοί του και δεν έχετε κανένα κοινό με τον διάβολο, αμέσως προστάζει να σφραγισθείτε και χαράσσει στο μέτωπο σου τον σταυρό. Επειδή δηλαδή φυσικό είναι το θηρίο εκείνο, ακούγοντας τα λόγια αυτά, ν’ εξαγριωθεί περισσότερο (γιατί είναι αδιάντροπο), να θέλει να ορμήσει και στο πρόσωπο σου το ίδιο, εντυπώνοντας με το χρίσμα τον σταυρό στο πρόσωπο σου, καταστέλλει όλη τη μανία του γιατί δεν θα τολμήσει να ρίξει ξανά το βλέμμα του επάνω σ’ ένα τέτοιο πρόσωπο, αλλά βλέποντας κατά κάποιο τρόπο να εκπέμπονται από εκεί ακτίνες, απομακρύνεται αποτυφλωμένο.
Ο σταυρός χαράσσεται στο πρόσωπο με το χρίσμα· το χρίσμα αυτό αποτελείται από λάδι και μύρο, το μύρο σαν σύμβολο της νύμφης που είσαι, ενώ το λάδι σαν σύμβολο του αθλητή. Και ότι πάλι δεν σε χρίει άνθρωπος, αλλ’ ο ίδιος ο Θεός με το χέρι του ιερέα, άκουσε τον Παύλο που λέει· «εκείνος που μας στερεώνει με σας στον Χριστό και μας έχρισε, είναι ο Θεός» (Β΄ Κορ. 1, 21). Όταν με αυτό το μίγμα του μύρου αλείψει όλα τα μέλη σου, μπορείς με ευκολία να νικήσεις το δράκοντα χωρίς να πάθεις κανένα κακό.
11. Μετά λοιπόν από τη χρίση αυτή υπολείπεται να έλθετε πλέον στην κολυμβήθρα των αγίων υδάτων. Τότε αφού σου βγάλει τα ενδύματα ο ιερέας, σε βάζει ο ίδιος μέσα στα ύδατα. Για ποιο λόγο γυμνό; Σου υπενθυμίζει την προηγούμενη γυμνότητα, όταν ήσουν στον παράδεισο και δεν ντρεπόσουν γιατί λέει, «ήταν ο Αδάμ και η Εύα γυμνοί και δεν ντρέπονταν» (Γεν. 3, 1), μέχρι που έλαβαν το ένδυμα της αμαρτίας, το γεμάτο από πολλή ντροπή. Μη ντρέπεσαι λοιπόν ούτε εδώ· γιατί η κολυμβήθρα είναι πολύ πιο ανώτερη από τον παράδεισο.
Δεν υπάρχει εδώ φίδι, αλλ’ ο Χριστός είναι εδώ που σε μυσταγωγεί προς την αναγέννηση εξ ύδατος και Πνεύματος (Ιω. 3, 5). Δεν υπάρχουν εδώ δένδρα κακά και ωραία να δεις, αλλ’ υπάρχουν εδώ πνευματικά χαρίσματα. Δεν υπάρχει εδώ ξύλο γνώσεως καλού και κακού, ούτε νόμος και εντολές, αλλά χάρη και δωρεές. «Γιατί η αμαρτία δεν θα σας εξουσιάσει, αφού δεν είσθε κάτω από τον νόμο, αλλά κάτω από τη χάρη του Θεού» (Ρωμ. 6, 14).
12. Αλλ’ επειδή με τόση ευχαρίστηση ακούσατε τα λόγια μου, μια αμοιβή θα σας ζητήσω για την ευχαρίστηση, την οποία από την αρχή σας ζήτησα. Όταν θα κατεβείτε στην κολυμβήθρα των υδάτων εκείνων, να θυμηθείτε την ταπεινότητα μου. Αυτό σας παρακάλεσα και πριν από μέρες, όταν σας υπενθύμισα και τον Ιωσήφ, ο οποίος έλεγε προς τον αρχιοινοχόο· «να με θυμηθείς όταν θα ευτυχήσεις» (Γεν. 40, 14). Και εγώ είπα σε σας στην αρχή, θυμηθείτε με όταν θα γίνει σε σας το καλό. Τώρα όμως δεν λέω, ‘θυμηθείτε με όταν θα γίνει σε σας το καλό’, αλλά, ‘θυμηθείτε με επειδή έγινε σε σας το καλό’. Και εκείνος βέβαια έλεγε, «θυμήσου με, γιατί κανένα κακό δεν έκανα» (Γεν. 40, 15), εγώ όμως λέω, ‘θυμηθείτε με, γιατί έκανα πολλά πονηρά και κακά’.
Είναι μεγάλη η παρρησία όλων σας τώρα προς τον βασιλιά· σας στέλνουμε λοιπόν σαν κοινούς πρεσβευτές της φύσεως των ανθρώπων· προσφέρετε σ’ αυτόν όχι χρυσό στεφάνι, αλλά στεφάνι πίστεως· θα σας δεχθεί με μεγάλη αγάπη. Παρακαλέστε τον για την κοινή μητέρα όλων, ώστε να είναι αυτή ασάλευτη και άσειστη, επίσης και για τον αρχιερέα, από τα χέρια του οποίου και τη φωνή παίρνετε αυτά τα δώρα. Πείτε πολλά σ’ αυτόν για τους συλλειτουργούς μας ιερείς και για το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη μας χαρίσει χρέη χρημάτων, αλλά αμαρτημάτων. Ας γίνουν κοινά τα κατορθώματα γιατί είναι μεγάλη η παρρησία σας προς τον Κύριο και με φίλημα θα σας δεχθεί.
13. Αλλ’ επειδή θυμήθηκα φίλημα, θέλω να σας μιλήσω και γι’ αυτό. Όταν πρόκειται να πλησιάσουμε στην ιερή τράπεζα, προτρεπόμαστε να φιλούμε ο ένας τον άλλο και ν’ ασπαζόμαστε με ασπασμό άγιο. Για ποιο λόγο; Επειδή σωματικά είμαστε διαιρεμένοι, συνενώνουμε με το φίλημα τις ψυχές μας κατά την ώρα εκείνη, ώστε να γίνει ο σύλλογός μας τέτοιος όπως ήταν εκείνος ο αποστολικός, όταν ήταν μία η καρδιά και η ψυχή. Γιατί έτσι πρέπει να προσερχόμαστε στα ιερά μυστήρια συνενωμένοι μεταξύ μας.
Άκουσε τι λέει ο Χριστός· «αν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο και εκεί θυμηθείς, ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε πρώτα και συμφιλιώσου με τον αδελφό σου και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου» (Ματθ. 5, 23-24). Δεν είπε, ‘πρώτα πρόσφερε’, αλλά, «πρώτα συμφιλιώσου και μετά πρόσφερέ το». Γι’ αυτό και εμείς, ενώ βρίσκεται μπροστά μας το δώρο, αφού πρώτα συμφιλιωθούμε, τότε να προσερχόμαστε στη θυσία.
Υπάρχει και άλλος λόγος για τον οποίο γίνεται το φίλημα αυτό. Το άγιο Πνεύμα, μας έκανε ναούς του Χριστού. Φιλώντας λοιπόν τα στόματα ο ένας των άλλων, καταφιλούμε τα πρόθυρα του ναού. Κανένας λοιπόν να μη το κάνει αυτό με πονηρή συνείδηση, με ύπουλη σκέψη. γιατί είναι άγιο το φίλημα· γιατί λέει, «ασπασθείτε αναμεταξύ σας με φίλημα άγιο» (Α΄ Κορ. 16, 20).
14. Ενθυμούμενοι λοιπόν όλα αυτά, να τα τηρούμε όλα αυτά, την σύνταξη μας με τον Χριστό, την αποταγή από τον διάβολο, την παρρησία που μας χαρίζει ο Κύριος, και να τη διαφυλάξουμε ακέραιη και ακηλίδωτη, για να συναντήσουμε με πολλή δόξα τον Βασιλιά των ουρανών και να καταξιωθούμε ν’ αρπαγούμε επάνω σε νεφέλες και να φανούμε άξιοι της Βασιλείας των ουρανών, την οποία εύχομαι όλοι μας να επιτύχουμε με τη χάρη και φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.
(Ιωάννου Χρυσοστόμου, ΕΠΕ, 30, Ομιλίες Κατηχητικές – Ηθικές Α΄, Κατήχηση ΙΒ΄,
εκδ. «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσσαλονίκη 1987. Ιστολόγιο «Ελληνική Πατρολογία», 20-6-2026)