H θαυματουργός Εικόνα του Ιησού Χριστού της Αγίας Μονής
Η ιερά Εικόνα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού που βρίσκεται έμπροσθεν του αριστερού κίονος του ιερού Ναού της Ζωοδόχου Πηγής (Καθολικού) της Αγίας Μονής Ναυπλίου, ανευρέθη την 6η Μαρτίου του έτους 1920 ημέρα Παρασκευή και ώρα 4η απογευματινή, στο αριστερό άκρο έξωθεν του Ιερού της Εκκλησίας και σε βάθος 1,60 μ. εντός του εδάφους κατά τρόπο θαυμαστό.
Η Υπεραγία Θεοτόκος κατόπιν επανειλημμένων ενυπνίων εμφανίσεων και υποδείξεων προς τον εν Αμερική εργένη μετανάστη Θεόδωρο Ρογκόπουλο, δικηγόρο, καταγόμενο από την Αρκαδία, έκαμψε την διστακτικότητά του, ώστε να έλθει στο Ναύπλιο για να ανεύρει την Εικόνα του Φανερωμένου Χριστού.
Αυτός ήρθε τελικά στην Ελλάδα και στην συνέχεια αφίχθη στο Ναύπλιο και στην Αγία Μονή συνοδευόμενος συνεχώς καθ’ όλη την διαδρομή από του σιδηροδρομικού σταθμού της Αθήνας μέχρι του Ναυπλίου και της Αγίας Μονής και καθοδηγούμενος από νεαρό φουστανελοφόρο άγνωστό του. Ο εν λόγω νεαρός έγινε άφαντος κατά την άφιξη του εξ Αμερικής Θεοδώρου στο Μοναστήρι και ήταν πράγματι ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, όπως του είχε υποσχεθεί η Παναγία στον ύπνο του ότι θα συνέβαινε. Τούτο κατενόησε μόνον εκ των υστέρων.
Κατόπιν μετά από την άδεια που ζήτησε από την τότε Ηγουμένη της Μονής ενάρετη Γερόντισσα Καικιλία Μοναχή, από τον τότε τοπικό Επίσκοπο Αθανάσιο καθώς και από τις τοπικές αρχές, άρχισαν οι ανασκαφικές εργασίες που διήρκεσαν δύο εβδομάδες. Τελικά την τελευταία ημέρα και λίγο πριν από την Ακολουθία των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, μετά από επιμονή της μοναχής Φεβρωνίας, μιάς και οι εργάτες είχαν κουραστεί, βρέθηκε η θαυματουργή Εικόνα. Το χαρμόσυνο νέο μαθεύτηκε σύντομα σε όλο το Ναύπλιο και την ευρύτερη περιοχή και έγινε πόλος έλξης για πολλούς Χριστιανούς, εφ΄ όσον άλλωστε είχαν αρχίσει να τελούνται και θαύματα. Η εορτή της θαυμαστής ευρέσεως ορίσθηκε να τελείται την 7η Μαρτίου εκάστου έτους.
Στην εκπληκτική αυτή Εικόνα, πιθανώς αχειροποίητη, ο Χριστός μας είναι κυριολεκτικά ζωντανός, με απόλυτα εκφραστικά μάτια και λοιπά χαρακτηριστικά. Είναι σπάνια Εικόνα η οποία σαφώς κρύπτει μεγάλα μυστήρια και μεταδίδει χάρη και ευλογία στον θεοφοβούμενο και ευλαβικό προσκυνητή.
Ο Θεόδωρος πήγαινε στο Μοναστήρι για αρκετό διάστημα για να εξιστορεί στους προσκυνητές το θαύμα της ευρέσεως της ιερής Εικόνας. Τελικά πήρε απόφαση να επιστρέψει στην Αμερική για την συνέχιση των εργασιών του. Όμως μία ανεπάντεχη ασθένεια τον καθήλωσε σε νοσοκομείο της Αθήνας όπου άφησε και την τελευταία του πνοή ανήμερα των αγίων Ταξιαρχών (8-11-1920), αφού προηγουμένως ζήτησε και του έφεραν να προσκυνήσει με δέος και ευλάβεια το Εικόνισμα του Φανερωμένου Χριστού. Με τον τρόπο αυτό τον δόξασε όπως του είχε υποσχεθεί η Κυρία Θεοτόκος, για το αίσιο πέρας της ιερής αποστολής του. Διότι η κοίμησή του ήταν οσιακή, αφού είδε τους εορτάζοντες Αγίους Αγγέλους που παρέλαβαν την ψυχή του.
Αγία Μονή
Απέχει τρία μόλις χιλιόμετρα από το Ναύπλιο. Ιδρύθηκε το 1144 από τον επίσκοπο Άργους και Ναυπλίου Λέοντα. Το Καθολικό της Μονής, έργο του έτους 1149, είναι πρότυπο βυζαντινής τέχνης από τα καλύτερα διατηρημένα στον ελληνικό χώρο. Είναι σύνθετος τετρακιόνιος σταυροδειδής εγγεγραμμένος Ναός με τρούλο και τρίκογχο Ιερό Βήμα. Στην δυτική είσοδο του Ναού είναι εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα. Ο Ναός χαρακτηρίζεται για τον ιδιαίτερα πλούσιο κεραμοπλαστικό του διάκοσμο, στοιχείο χαρακτηριστικό του 12ου αιώνα. Στο εσωτερικό του δεν σώζεται τίποτα από τον αρχικό τοιχογραφικό διάκοσμο και το μαρμάρινο τέμπλο.
Η ευρύτερα γνωστή ως «Αγία Μονή» Ναυπλίου είναι τόπος συνεχούς προσκυνήματος και αντικείμενο ζωηρών περιγραφών εκ μέρους των κατά καιρούς περιηγητών της Αργοναυπλίας.
Η Μονή επί Φραγκοκρατίας (1212-1389) έλαβε ειδικά προνόμια από τον Λατίνο επίσκοπο Άργους Σεκούνδο Νάνι, παρέμεινε σε χέρια Ελλήνων Ορθοδόξων μοναχών και επί Ενετοκρατίας, κατά δε την εν συνεχεία πρώτη Τουρκοκρατία παρεχωρήθη με πράξη του νοταρίου (συμβολαιογράφου) Ναυπλίου (1679) στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, ως Μετόχιο του Παναγίου Τάφου. Παρέμεινε πνευματικό κέντρο της περιοχής και προσφιλής τόπος διαμονής λογίων ανδρών-αντιγραφέων χειρογράφων.
Η Μονή διαλύθηκε το 1833 με διάταγμα από την Αντιβασιλεία του Όθωνα και ξαναλειτούργησε το 1875 ως γυναικείο πλέον Ησυχαστήριο αφιερωμένο στην Ζωοδόχο Πηγή.